AI-geletterdheid en certificering bij de overheid.
De overheid is de sector waar AI het zichtbaarst onder politieke en juridische druk staat. Begin 2026 stonden ongeveer 1.392 algoritmes in het Algoritmeregister.overheid.nl, terwijl onderzoek van de Algemene Rekenkamer over 70 instellingen liet zien dat slechts 5% van actief gebruikte AI-systemen geregistreerd was. AI-geletterdheid is hier geen technische, maar een bestuursrechtelijke kwestie.
Wat er speelt
Wat er speelt in de publieke sector.
Bij UWV, Politie, gemeenten en uitvoeringsdiensten zijn AI-toepassingen breed geïntroduceerd. UWV heeft negen geregistreerde algoritmes, waaronder de Risicoscan Verwijtbare Werkloosheid. Belastingdienst en Dienst Toeslagen gebruiken risicomodellen die volgens de Rekenkamer (mei 2025) niet voldoen aan de AVG. Amsterdam is koploper onder gemeenten met circa vijftig geregistreerde algoritmes. De Rechtspraak startte in juni 2025 een landelijk AI-programma. De bekende casus van de kantonrechter Gelderland die ChatGPT gebruikte in een vonnis (6 augustus 2024) onderstreepte dat de risico’s reëel en dichtbij zijn.
Waarom AI-geletterdheid juist hier telt
Profilering, grondrechten en hoog-risico.
De toeslagenaffaire en de SyRI-uitspraak van 5 februari 2020 hebben de gevoeligheid van profilering en risicoclassificatie blootgelegd. De AI-verordening (bijlage III) classificeert AI voor rechtshandhaving, migratie, toegang tot essentiële overheidsdiensten en biometrische identificatie als hoog-risico. Daarnaast gelden de AVG, de Algemene wet bestuursrecht, de Wet open overheid en de Archiefwet. De geactualiseerde Impact Assessment Mensenrechten en Algoritmen (IAMA, februari 2026) sluit aan op de FRIA-verplichting uit artikel 27 van de AI-verordening.
De vier SAIG-niveaus voor de publieke sector
Vier niveaus, één schema.
Voor alle medewerkers die incidenteel met AI te maken krijgen, bijvoorbeeld via dienstverleningschatbots.
Voor uitvoerende ambtenaren die AI regelmatig gebruiken: behandelaars, vergunningverleners, inspecteurs in eerstelijnsfunctie.
Voor beleidsmedewerkers, juristen, handhavers en data-analisten die AI-output zelfstandig moeten beoordelen.
Voor algoritme-coördinatoren, CIO’s, juristen, FG’s, gemeentesecretarissen en bestuurders verantwoordelijk voor IAMA/FRIA, registratie en governance.
Welk niveau past bij welke rol?
Rol en aanbevolen niveau.
| Rol | AI-contact | Aanbevolen niveau |
|---|---|---|
| Receptionist KCC, baliemedewerker | chatbots, brede informatie | Awareness Badge |
| Behandelaar uitkeringen, vergunningverlener | dagelijks AI in dossierwerk | Basis |
| Beleidsmedewerker, jurist, inspecteur | beoordeelt AI-uitkomsten zelfstandig | Practitioner |
| Data-analist, handhaver met risicomodel | werkt direct met modeloutput | Practitioner |
| Algoritme-coördinator, CIO, CISO | governance, registratie, IAMA | Advanced |
| Bestuurder, wethouder, gemeentesecretaris, FG | politieke en juridische eindverantwoordelijkheid | Advanced |
Voor organisaties en voor professionals
Eén norm, twee sporen.
Voor overheidsorganisaties biedt SAIG een uniform, onafhankelijk competentiekader dat aansluit op het Algoritmekader (BZK), IAMA en het beoogde toezicht van AP en RDI. Daarmee wordt aantoonbaarheid van AI-geletterdheid (artikel 4) gekoppeld aan menselijk toezicht op hoog-risico AI (artikel 14, artikel 26 lid 7). Voor individuele ambtenaren is het certificaat draagbaar tussen ministeries, gemeenten en uitvoeringsdiensten — een verifieerbaar bewijs van getoetste competentie, niet van deelname.
Veelgestelde vragen
Veelgestelde vragen over AI in de publieke sector.
Is een SAIG-certificaat verplicht voor ambtenaren?
Nee. Artikel 4 verplicht een toereikend niveau van AI-geletterdheid; SAIG-certificering is één manier om dat aantoonbaar te maken.
Hoe verhoudt SAIG zich tot IAMA en FRIA?
IAMA en FRIA zijn beoordelingen op systeemniveau. SAIG ziet op de persoon. Wie IAMA of FRIA uitvoert, hoort minimaal op Practitioner-niveau geletterd te zijn; eindverantwoordelijken op Advanced-niveau.
Moet een wethouder of bestuurder gecertificeerd zijn?
Niet wettelijk. SAIG-Advanced is wel passend voor bestuurders die over inkoop, beleid en publieke verantwoording van AI gaan.
Welk niveau past bij een beleidsmedewerker die ChatGPT gebruikt?
Doorgaans Practitioner: output moet zelfstandig getoetst worden voordat het in stukken belandt.
Vervangt SAIG een opname in het Algoritmeregister?
Nee. Het Algoritmeregister documenteert systemen; SAIG certificeert personen.
Wie houdt toezicht?
Vanaf 2 augustus 2026 zijn AP en RDI de coördinerend markttoezichthouders, naast sectorale inspecties.
Volgende stap
Plan een oriëntatiegesprek.
Wij bespreken wat artikel 4 specifiek voor uw organisatie in de publieke sector betekent en welke SAIG-route past bij uw rollen en risicoprofiel.
Bronnen: Algoritmeregister.overheid.nl; Algemene Rekenkamer (21 mei 2025); AP en RDI eindadvies coördinerend toezicht; IAMA (februari 2026); Rechtspraak AI-strategie; EUR-Lex Verordening (EU) 2024/1689.